D.O.F.T.

           Matematiksel düşünme eylemini herkes duymuştur. Peki bu eylemin tanımını biliyor musunuz?  Matematiksel düşünme, tahmin edebilme, tümevarım, tümdengelim, betimleme, genelleme, örnekleme, biçimsel ve biçimsel olmayan akıl yürütme, doğrulama ve benzeri karışık süreçlerin bir birleşim kümesidir. Sosyal yaşantımızda matematiksel düşünme işini farkında olmadan sürekli yapıyoruz ve bu işlemler ilköğretimde öğrendiğimiz dört işlem kadar basit veya quadratic integral gibi ileri düzey değil. Aslında yaptığımız işlemler daha çok abstract maths başka bir deyişle pure maths alanına giriyor. İşlem yapmak yerine düşünmek, olayları analiz etmek ve yaptığınız çıkarımlara göre bir yol belirlemek aslında birer matematiksel adımlardır. Dr. Eugenia Cheng, İngiliz matematikçi, 2 yıl önce TEDx için ‘’How abstract mathematics can help us understand the world?’’ konuşma yapmıştı. Konuşmasında verdiği örnekte 30 un bölenlerini kullanarak bir diyagram oluşturuyordu ve sonra bu diyagramı detaylandırarak asıl göstermek istediği noktayı oluşturuyor.

Yukarıda, Dr. Cheng gördüğünüz gibi 30 un bölenlerini kullanarak sosyal hayatımıza yerleşmiş bir önyargının(eğer beyaz,zengin ve erkek isen en üst tabakadasındır) şemasını çizdi. Üçüncü şema için ‘’Widely applicable because a,b and c could be anything.’’ diyen Dr. Cheng bu özelliklere bakarak anlayabileceğimiz başka şeyler olduğunu da söylüyor ve bunların zengin beyaz kadınların yüksek ihtimalle fakir beyaz erkeklerden daha iyi durumda olabileceğini ve aynı şekilde zengin siyah erkeklerin fakir beyaz erkeklerden daha iyi durumda olma ihtimalinden bahsediyor. Sonrasında ise bize aslında bu grafiklerin gerçeği değil de beklentileri yansıttığını gösteriyor. İşte bu yüzden toplumda fakir insanların neden daha sinirli olduğu ve beyazların kendilerinden iyi durumda olan siyah insanları gördüklerinde verdikleri tepkilerin temelinde yatan sebep çizilen diyagramda açıkca gözüküyor. Başka bir deyişle, soyut matematiği kullanmak sadece matematikçilere özgü değil tam tersine her insan hayatı boyunca bunu kullanıyor fakat matematikle uğraşan insanlar ne yaptıklarının farkında olarak bu adımları izliyorlar. Zengin beyaz erkek örneğinde olduğu gibi buna benzer durumları çoğaltmak mümkündür, önemli olan problemi veya anlamak istediğiniz durumu şema haline getirirken farklı boyutlardan bakmayı başarabilmeniz gerekiyor. Çok basit bir şekilde, verilen diyagramı altıgen şeklinde görürseniz, ortaya çıkan sonuç en üstte kalan yer ikinci satırdan daha üstündür. Ancak, eğer şekli üç boyutlu görmeye çalışırsanız bir prizma oluşur ve aslında birinci satırda olan zengin beyaz erkek ile üçüncü satırda olan fakir beyaz kadın eşit çıkıyor. Tabii ki ortaya çıkan sonuçlar toplumun gözünde oluşan öncelik sırasına göre olduğu için burada amaç kesinlik sunmak değil aksine toplumun gözünden bakmaya çalışmaktır. Matematiksel düşüncenin önemini ve nasıl işlediğini anlatmaya çalıştım. Umarım sizin için faydalı bir yazı olmuştur, ben yazarken oldukça eğlendim. Okuduğunuz için teşekkürler.

https://www.youtube.com/watch?v=pUN_DPlpQtE —- Dr. CHENG TEDx Videosu

Mümin Şahin